Het melkgebit en het blijvende gebit

© Auteur: JW Vaartjes - Laatst gewijzigd: 10-04-2014

Graag een korte en bondige uitleg over het gebit?
Op deze pagina vindt u alle afbeeldingen met een korte beschrijving.
Lees verder>>

Inleiding

Een gebit is het samenstel van tanden en kiezen. Bij de mens zijn dat er 32 in het blijvende gebit en 20 in het melkgebit. De 32 gebitselementen in het blijvende gebit zijn inclusief de 4 verstandskiezen. Als deze niet worden meegeteld dan heeft een volwassen persoon 28 tanden en kiezen in totaal. Eén van de belangrijkste functies van het menselijk gebit is het (voor)verwerken van voedsel, daarnaast is het gebit essentieel voor praten en natuurlijk mag ook het cosmetische belang niet vergeten worden.

Ontwikkeling en doorbraak van het melkgebit

Al tijdens de 6e week van de zwangerschap begint de ontwikkeling van het melkgebit. In een bijzonder deel van de kaak (lamina dentalis) van het ongeboren kind begint de vorming van de tand bij het glazuur van de snijrand. De tand zal steeds verder opgebouwd worden richting de wortel. Na de geboorte van het kind zijn alle melktanden en kiezen en een gedeelte van het blijvende gebit onder het tandvlees in het kaakbot aanwezig. Gemiddeld breekt als het kind tussen de vijf en acht maanden oud is het eerste tandje door. In sommige gevallen is er bij de geboorte al een tand te zien.

In het schema hieronder vindt u de doorbraaktijden van het melkgebit:

doorbraaktijden melkgebit

Tijdens de periode van doorbraak wordt er door het kind vaak gekwijld, verdwijnen vingers en andere dingen in de mond om daarop te kauwen. Veel kwaaltjes (rode uitslag, rode wangetje, verhoging, huilerig) worden toegeschreven aan het krijgen van tanden. Een echt verband is echter wetenschappelijk nooit aangetoond!
Bij doorbraak van een element is het glazuur nog niet uitgehard. Hierdoor is het glazuur makkelijker oplosbaar onder invloed van zuren en is de kans op het ontstaan van tandbederf groter. Het is daarom belangrijk om de voorlichting over mondgezondheid vroegtijdig te beginnen!
Een gezond melkgebit is de basis voor een gezond blijvend gebit o.a vanwege:

  • Het vroegtijdig verloren gaan van melkelementen kan ruimteproblemen en scheefstand in het blijvende gebit veroorzaken.
  • Een slecht melkgebit is meestal het gevolg van slechte gewoonten, zoals slecht en / of slordig tandenpoetsen, verkeerd mondgedrag, verkeerde voedingsgewoonten, langdurig de zuigfles. Handhaving van deze gewoonten kan leiden tot een slecht blijvend gebit.
  • Ontstekingen aan het melkgebit kunnen schade toebrengen aan de nog niet doorgebroken blijvende elementen
  • Melktanden en kiezen met gaatjes kunnen de eventueel aanwezige blijvende buurtanden en kiezen aantasten.
     

doorbraak tijden permanent gebit

Wisselen en doorbraak van het blijvende gebit

Op 5 – 6 jarige leeftijd begint de eerste wisselfase met het doorbreken van de eerste blijvende kiezen achter de melkkiezen en het los gaan staan van voortanden. De meeste kinderen merken niets van het doorbreken van de nieuwe blijvende kiezen. Doorbrekende blijvende kiezen zijn net als melkelementen in die periode kwetsbaar voor het ontstaan van cariës. Het is daarom belangrijk ouders/ verzorgers daarop te wijzen om het ontstaan van cariës tegen te gaan.
Blijvende elementen hebben bij doorbraak al hun definitieve vorm en formaat en breken vaak scheef in de kaak door. Ze lijken ook relatief groot omdat de groeispurt nog niet begonnen is.
Meestal lost de scheefstand zich vanzelf op, zodra de kaken gaan groeien. Soms breken de blijvende tanden net achter de melktanden door en ontstaat er een dubbele rij tanden dat voor het schoonhouden van de tanden lastig kan zijn. Ook hier lost het probleem zich meestal van zelf op.

doorbraak achter melktanden
Hier is te zien dat de kiemen van de blijvende tanden (in het rood) achter de melktanden liggen.


Door beweging van de mond komen de melktanden los te staan en vallen deze er vanzelf uit. In een enkel geval zal de tandarts de melktanden moeten trekken.
Naast dat het melkgebit wisselt, breken er achter het melkgebit ook 8 nieuwe grote kiezen en 4 verstandskiezen door. Het wisselen is meestal voltooid op 13 – 14 jarige leeftijd. Het blijvende gebit is echter pas compleet na doorbraak van de verstandskiezen (meestal tussen de 18 – 24 jaar). Soms breken de verstandskiezen helemaal niet door of zijn ze niet aangelegd (agenetisch). Klik hier voor gedetailleerde informatie over het wisselen.

De wisseling van het melkgebit voor het blijvende volwassen gebit kan onderverdeeld worden in drie fases:

* De eerste wisselfase: Deze fase start meestal rond 6 jaar en eindigt rond het 8ste levensjaar. Deze fase begint vaak met het wisselen van de centrale snijtand van de onderkaak en/of het doorkomen van de 1e grote blijvende kies in de onderkaak. Deze volwassen kiezen wisselen niet, maar groeien achter de achterste melkkies. In de eerste wisselfase komen ook de volwassen kiezen in de bovenkaak door en zullen de 2e snijtanden onder evenals alle snijtanden boven wisselen.

* De rustfase of intertransitionele fase: Het gebit van kinderen van 9 en 10 jaar bevindt zich meestal in de rustfase. Tijdens de rustfase wisselen er geen tanden en komen er ook geen kiezen door, vandaar de naam rustfase. Echter gebeurt er in het kaakbot wel veel, de vorming van wortels van volwassen tanden en kiezen is in volle gang. Deze vorming van de wortels stuwt de blijvende tanden en kiezen omhoog, waarbij de wortels van melkkiezen en de melkhoektanden worden afgebroken.

* De tweede wisselfase: De tweede wisselfase start vaak met het wisselen van de hoektanden onder en/of de eerste kleine kies onder of boven. Dit gebeurt meestal rond de leeftijd van 10-11 en deze fase eindigt rond het 13-14e levensjaar. Tijdens deze fase zullen normaal gesproken alle melktanden en melkkiezen worden vervangen voor volwassen tanden en kiezen. Ook zullen tegen het eind van deze fase de 2e grote kiezen doorbreken achter de achterste kiezen. Vaak worden deze kiezen verward met de verstandskiezen. De verstandskiezen breken over het algemeen pas door rond een leeftijd van 18-24. Soms zijn de verstandskiezen niet aangelegd of is er geen ruimte om goed/volledig door te breken.

Verschillen tussen melkgebit en het blijvende gebit

Het blijvende gebit is geler van kleur omdat het glazuur van het blijvende gebit uit vrij netjes evenwijdig liggende kristallen is opgebouwd. Hierdoor kan door de lichtinval het gele tandbeen (dentine) doorschemeren. De kristallen van het glazuur van het melkgebit liggen minder netjes naast elkaar, waardoor het glazuur minder doorzichtig is. Vergelijk het met gebarsten glas wat ook minder doorzichtig en witter is dan onbeschadigd glas.

Het glazuur van het melkgebit is ook dunner en minder sterk. Hierdoor ontstaan er makkelijker gaatjes en slijt het glazuur van het melkgebit sneller. Op 7-8 jarige leeftijd kunnen de knobbels van de melkkiezen door het kauwen al zelfs zijn weggesleten.
Ook wijkt het blijvende gebit qua vorm en grootte af van het melkgebit. Melktanden en hoektanden zijn kleiner dan de blijvende melk- en hoektanden. De nieuwe blijvende ondertanden hebben vaak een kartelrandje. Deze verdwijnen in de loop van de jaren als gevolg van slijtage door kauwbewegingen. Op de plaats van de melkkiezen breken kiezen (premolaren) door die kleiner zijn en minder knobbels hebben dan de melkkiezen. De blijvende grote kiezen die daarachter doorbreken hebben diepere groeven (fissuren) die vaak moeilijker zijn schoon te houden. Om te voorkomen dat er gaatjes in de groeven ontstaan, worden er door de tandarts in de groeven sealants gelegd.
Een sealant is een wit of doorzichtig kunsthars laagje dat in de fissuur wordt aangebracht. Hierdoor wordt de fissuur afgesloten en minder diep, waardoor er minder snel gaatjes kunnen ontstaan en de groeven makkelijker schoon te houden zijn.

De nummering van de gebitselementen

Het melkgebit bestaat uit 20 elementen. Het blijvende gebit inclusief de verstandskiezen bestaat uit 32 elementen. Deze elementen zijn gelijk verdeeld over de boven- en onderkaak. Per kaak bevat het melkgebit dus 10 elementen en het blijvende gebit 16 elementen.
De tandarts kan op verschillende wijzen deze gebitselementen benoemen, het meest gebruikte systeem in Europa is het FDI ‘Two Digit’ systeem. Dit systeem geeft alle gebitselementen een code welke bestaat uit twee cijfers. Deze twee cijfers worden als twee aparte cijfers uitgesproken. Dat wil zeggen dat de 21 wordt uitgesproken als de 'twee-een' en niet als 'eenentwintig'.


Het eerste cijfer is een aanduiding voor het betreffende kwadrant, het tweede cijfer is een aanduiding voor het betreffende element. De kwadranten ontstaan door het gebit in 4 gelijke delen te verdelen in boven en onder en in links en rechts. Bij het gebruik van de termen links en rechts wordt altijd geredeneerd vanuit de patiënt en dus niet vanuit de persoon die zich tegenover de patiënt bevindt en het gebit bekijkt. De kwadranten worden genummerd van 1 tot 4 vanaf rechtsboven tot en met rechtsonder met de klok mee geteld. De gebitselementen worden genummerd: beginnend bij 1 (de centrale snijtand) en  vanaf de middellijn wordt opgeteld richting het gebied van de kiezen tot nummer 8 (de verstandskies).

De verschillende soorten gebitselementen en hun functie

Op basis van vorm en functie worden de elementen ingedeeld in snijtanden (incisieven), hoektanden (cuspidaten), kiezen ((pre)molaren).

De incisieven zijn bedoeld om mee te kunnen af te bijten, de incisieven uit de boven- en onderkaak werken samen als een soort schaar. De hoektanden zijn geschikt om voedsel te grijpen en af te scheuren. De (pre)molaren zijn geschikt om het voedsel te kauwen en te vermalen voordat het wordt doorgeslikt.

Animatie over het ontstaan van een tand of kies

Hieronder vindt u een animatie waarin uitgelegd wordt uit welke verschillende weefsels een tand of kies ontstaat in het embryo.

 

 

Deze informatie en/of conclusies zijn gebaseerd op de mening van de auteur, welke weer gebaseerd zijn op de huidige stand der wetenschap.

Wij onderschrijven de gedragscode van de Health On the Net Foundation Wij voldoen aan de HONcode, die staat voor betrouwbare informatie over gezondheid:
Controleer hier.

Pure Esthetics

Wij zijn gespecialiseerd in Implantology, kronen, bruggen, lumineers en facings. Zaterdag geopend van 08:30-12:30

Klik hier

Van Leeuwen Tandartsen

Onze doelstelling is het verlenen van hoogwaardige tandheelkundige zorg in een prettige omgeving en aangename sfeer

Klik hier

mondzorgrozenburg

Vind uw glimlach terug ! Moderne tandheelkundige oplossingen kunnen weer een lach op uw gezicht brengen.0181-712022

Klik hier

MP3 TANDARTSEN

Op zoek naar een Biologische Tandarts? MP3 Tandartsen in Apeldoorn: klantvriendelijk, professioneel, modern en Bio!

Klik hier

Dental Care East & West

Laat je tanden nu bleken voor een sneeuwwitte resultaat binnen 45 minuten voor 150 euro.....

Klik hier