Ouderen mondzorg | Tandarts.nl

In Nederland worden we steeds ouder en behouden we steeds langer en vaker ons eigen gebit. Toch is mondzorg voor ouderen heel lang een ondergeschoven kindje geweest. Tegenwoordig wordt er hard gewerkt om ouderen in de praktijk, thuis en in het verpleeghuis van goede mondzorg te voorzien. Gelukkig lukt het steeds meer tandartsen en mondhygiënisten om de verantwoordelijkheid gezamenlijk op te pakken met andere (para)medici en verzorgenden. Op deze pagina wordt ook uitleg gegeven over de mondverzorging tijdens een behandeling of in de palliatieve fase.

Sterfte door complicaties gebit

Ouderen sterven onnodig vaak door complicaties aan het gebit. Uit onderzoek blijkt dat een op de tien verpleeghuispatiënten overlijdt aan de gevolgen van een longontsteking waarbij de oorzaak bacteriën uit de mondholte zijn. Deze bacteriën waren het gevolg van slechte mondhygiëne. Bovendien kan een tandvleesaandoening ziektes die ouderen vaak hebben verergeren en misschien ook (mede) veroorzaken. We hebben het dan over ouderdomsdiabetes, hart- en vaatziektes en reuma.

Ziekte en de mondgezondheid

De gezondheid van het gebit kan dus de algemene gezondheid beïnvloeden. Andersom geldt natuurlijk ook: ziektes kunnen van invloed zijn op de mondgezondheid. Niet alleen de ziekte zelf, maar ook medicatie. Ook hier kunnen we diabetes type 2 noemen. Er bestaat een wisselwerking tussen het tandvlees en de suikerwaardes in het bloed. Soms ontdekken tandheelkundigen sneller diabetes dan de huisarts.

Signalering door tandarts

Niet alleen een vermoeden van diabetes kan als eerste bij de tandarts of mondhygiënist ontstaan. Als de behandeling op een tandvleesontsteking niet aanslaat, dan kan er sprake zijn van een nog niet ontdekte ziekte en geeft reden voor verwijzing naar de huisarts. Daarnaast zien zij regelmatig hun patiënten terug en zit er enige maanden tussen de bezoeken. Zodoende kunnen tandartsen verschillen zien die nog niet eerder opgevallen waren, dementie is daar een voorbeeld van. De patiënt kan ander gedrag vertonen, verward overkomen, maar ook ander mondgedrag hebben ontwikkeld. Zo vallen moeilijkheden met de fijne motoriek al snel op en ook moeilijkheden met plannen en het korte termijn geheugen. Het gebit kan ineens hard achteruit gaan.

Naar de tandartspraktijk wordt lastig

Soms komen ouderen ineens niet meer naar de praktijk. Dit is vaak ook een teken dat er iets aan de hand is. De gang naar de praktijk wordt ineens als een opgave gezien of er is iemand om hun heen weggevallen waarmee ze normaal gesproken naar de tandarts gingen. Omdat het gebit zo belangrijk is voor ouderen, hanteren praktijken vaak een bel lijst. Via de software kan bekeken worden wie er al lang niet meer naar de praktijk is geweest en wordt er contact gezocht. Doordat ouderen steeds langer thuis wonen, is het soms nodig dat de tandarts of mondhygiënist aan huis komt. Hiervoor zijn mondzorg bussen ontwikkeld.

Kwaliteit van leven

Naast dat het voor de gezondheid belangrijk is om de mondhygiëne goed te houden, is het ook van belang voor de kwaliteit van leven. Als je niet meer goed kunt bewegen, er steeds minder mensen in je netwerk zitten die gezellig langs komen en je er niet zo makkelijk meer op uit kan, dan blijft er nog maar weinig over. Eten is wel een van de dingen die ouderen nog kunnen en graag blijven doen. Kunnen genieten van eten is dus heel belangrijk. Hiervoor heb je natuurlijk een goed kauwvermogen nodig.

Kauwvermogen ouderen

Een goed kauwvermogen is niet alleen belangrijk om te genieten van eten. Kauwen is een ware fitness voor het brein. Daarom is het jammer dat ouderen massaal aan de vla en pap worden gezet. Ouderen zouden juist flink moeten kauwen op een appel of wortel. Die vitamine daaruit zijn nodig en zet de prefrontale kwab van de hersenen goed aan het werk. Bij een verminderd kauwvermogen door het missen van enige tanden of kiezen, blijkt het brein achteruit te lopen. Zo kan het bijdragen aan het ontwikkelen van Alzheimer. Door goed te blijven kauwen, blijft het brein fit.

Wat willen ouderen zelf?

Wat ouderen zelf willen, is heel verschillend. De een vindt het super belangrijk dat hij er nog een beetje knap uitziet, de ander dat hij fris uit zijn mond ruikt en de ander geeft juist enorme weerstand. Die weerstand wordt vooral bij dementerenden gezien. Zij zijn vergeten wat tandenpoetsen ook alweer was of ze willen graag alles in de hand houden en vinden het helemaal niet fijn als er iemand zomaar de tanden poetst. Ook hierbij is het belangrijk dat de verschillende verzorgers en behandelaars rondom een oudere goed samenwerken. Zo kunnen ze er samen voor zorgen dat het tandenpoetsen soepel voor iedereen verloopt.

Veel voorkomende problemen

Veel voorkomende problemen bij ouderen:

Mondzorg tijdens oncologische behandeling

Een goede mondgezondheid is voor iedereen belangrijk. Bij patiënten die een oncologische behandeling ondergaan of reeds hebben gehad, is het zelfs essentieel. Zelfs de kleinste complicatie in de mond kan leiden tot uitstel van de behandeling of vertraging van het herstel. Om de kans op neveneffecten van een oncologische behandeling tot een minimum te beperken, is het sterk aan te raden om voorafgaand aan de behandeling de mond te laten controleren door een tandarts of mondhygiënist.

Mondzorg tijdens terminale fase

In de terminale fase ligt de focus op bestrijding van pijn en ongemakken en het zorgen voor een goede laatste herinnering. Hierbij moet de mond niet worden vergeten. In deze fase gaat het niet meer om hoe de mond het best gereinigd kan worden. Eenvoudige tandheelkundige ingrepen kunnen nog worden uitgevoerd. Er kan sprake zijn van pijn in de mond door een slecht zittende gebitsprothese. De medicatie die als pijnbestrijding wordt gebruikt, heeft vaak een droge mond als bijwerking. Dit maakt spreken bijna onmogelijk. Het gebruik van lippenbalsem is van belang om te voorkomen dat de lippen openbarsten, wat zeer pijnlijk is. Smeer naast de lippen ook de mondhoeken goed in.

Innovaties om te voorkomen

Omdat verpleegkundigen, verzorgenden en tandheelkundigen erg druk zijn door de tekorten is het noodzaak dat uitvindingen worden gedaan waardoor zij ontlast worden. Zo wordt er een tandenborstel ontwikkelt waarbij je zelf niet meer hoeft te bewegen. Ook is er een tandpasta op recept met verhoogd gehalte aan fluoride om de gaatjes in wortels te voorkomen. De gehele tandheelkunde verschuift van repareren naar voorkomen. Niemand wil kiespijn hebben en dat geldt zeker voor dementen. Zij snappen niet wat zij hebben en kunnen het niet goed aangeven. Daarom is het nodig dat iedereen met deze verschuiving mee gaat. Je zou niet willen dat jouw vader of moeder vastgebonden zou moeten worden omdat hij of zij zo wild doet. En dat men pas na heel lang er achter komt dat de oorzaak een verrotte kies was.

Auteur: Lieneke Steverink