Freestyle skiën: van speels experiment tot Olympische topsport
Inleiding
In aanloop naar de Olympische Winterspelen van Milaan–Cortina 2026 staat freestyle skiën opnieuw volop in de schijnwerpers. Wat ooit begon als een speels experiment op de piste, is uitgegroeid tot een technisch hoogstaande en spectaculaire Olympische sport. Freestyle skiën combineert creativiteit, lef en perfectie, en spreekt daarmee een breed en jong publiek aan. Tijdens een interview van Oral-Vision met Leo Jansen, voormalig trainer en Olympisch jurylid, wordt duidelijk hoe deze sport zich heeft ontwikkeld en welke fysieke eisen zij stelt aan de atleten en welke (mond)blessures het meest voorkomen.
Het ontstaan van freestyle skiën
Freestyle skiën vindt zijn oorsprong in de jaren zestig in de Verenigde Staten. Skiërs begonnen toen te experimenteren met sprongen, spins en acrobatische bewegingen, puur voor het plezier. Deze vrije manier van skiën werd bekend als hot-dogging en kende nauwelijks regels of vaste vormen.
In de jaren zeventig veranderde dit karakter. Freestyle skiën groeide uit tot een georganiseerde sport met officiële wedstrijden en vaste disciplines zoals moguls, aerials en zelfs balletskiën. De erkenning door de internationale skifederatie (FIS) in 1980 zorgde voor verdere professionalisering en internationale verspreiding. Een belangrijk hoogtepunt volgde in 1992, toen freestyle skiën zijn Olympische debuut maakte tijdens de Winterspelen. In de jaren daarna kwamen er steeds meer disciplines bij, waaronder halfpipe, slopestyle en big air. Deze onderdelen, sterk beïnvloed door snowboarden en skateboarden, maakten de sport nog spectaculairder en visueel aantrekkelijker.
Leo Jansen: van trampoline tot freestyle skiën
Leo Jansen werd in 1955 geboren op Schattenberg, kamp Westerbork, waar zijn familie tijdelijk verbleef na hun overtocht vanuit Indonesië. Vanaf zijn vijfde levensjaar groeide hij op in Groningen. Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij een grote passie voor turnen, met name trampoline springen. Hij werd zelfs Nederlands kampioen en reisde de wereld rond dankzij zijn sport. Na de middelbare school meldde Leo zich aan bij het CIOS, maar door een ernstig ongeluk en een zware knieblessure moest hij zijn actieve trampolinecarrière beëindigen en stopte hij met de opleiding. Zijn liefde voor sport bleef echter: jarenlang werkte hij als trainer in de turnsport.
In de jaren negentig werd Leo benaderd door de Internationale Ski- en Snowboard Federatie (FIS) om freestyle skiërs te coachen en trainen. Later was hij ook actief als jurylid, onder andere op de Olympische Spelen. Zijn specialisaties waren aerials en moguls. Bij aerials maken atleten na een aanloop een sprong van een schans, waarbij ze meerdere salto’s en draaiingen uitvoeren voordat ze landen. Moguls draaien om snelheid, techniek en sprongen over buckels. Leo’s achtergrond in trampoline springen gaf hem een scherp oog voor perfectie en lichaamscontrole. Tot 2019 was Leo actief als trainer bij Freestyle Holland, het eerste freestyle-instituut van Nederland, gevestigd bij Montana Snowcenter in Westerhoven. Deze organisatie, opgericht in 1998, zet zich in voor zowel recreatief als wedstrijdgericht freestyle skiën tot op Europacupniveau. Hier trainen de freestyle skiërs van Team.NL ( https://www.teamnl.org/teams/freestyle-skien ) die binnenkort in Milaan hun prestaties mogen laten zien.
De link tussen freestyle skiën en trampoline springen
Volgens Leo hebben freestyle skiën en trampoline springen veel gemeen. In beide sporten staat luchtacrobatiek centraal: sprongen, salto’s en twists vragen om precisie en volledige lichaamscontrole. Ruimtelijk inzicht, timing en coördinatie zijn essentieel om veilig te landen. Daarnaast spelen kracht, explosiviteit en een sterke core een grote rol. Trampoline springen wordt dan ook vaak gebruikt als trainingsmiddel voor freestyle skiërs om nieuwe tricks te oefenen en hun techniek te verfijnen.
Blessures en mondgezondheid
Door de hoge sprongen en harde landingen is freestyle skiën blessuregevoelig. Knieblessures, zoals kruisbandletsel, komen het meest voor, gevolgd door enkel-, rug- en schouderblessures. Ook hersenschuddingen kunnen optreden, ondanks het gebruik van beschermende uitrusting. Daarom gelden er strenge eisen: freestyle ski’s zijn korter en lichter dan traditionele ski’s, en rugbescherming wordt sterk aanbevolen. Ook mond- en kaakblessures komen regelmatig voor. Leo zag in zijn carrière onder andere afgebroken of uitgeslagen tanden, snij- en scheurwonden aan lippen en wangen en klachten aan het kaakgewricht. Het dragen van een helm in combinatie met een gebitsbeschermer kan het risico op deze blessures aanzienlijk verkleinen. Daarnaast speelt mondgezondheid een rol: door sportdranken en voeding kan glazuurerosie ontstaan, wat leidt tot gevoelige tanden, zeker in de koude en droge omgeving waarin deze sport wordt beoefend.
Het belang van gebitsbeschermers (mouthgard)
Gebitsbeschermers zijn in freestyle skiën geen overbodige luxe. Ze beschermen tanden, lippen en kaak zonder het ademhalen te belemmeren. Vooral op maat gemaakte gebitsbeschermers bieden de beste pasvorm en worden veel gebruikt door wedstrijdskiërs, terwijl dunne performance mouthguards comfort combineren met bescherming. In combinatie met een helm verminderen zij de impact bij valpartijen, als een soort airbag voor de kaak, en dragen zij bij aan een veiligere beoefening van een sport die bekendstaat om zijn spektakel, maar ook om zijn hoge fysieke eisen. Recent onderzoek uit de veldhockeysport laat echter zien dat orodentale verwondingen nog steeds vaak voorkomen, zelfs bij sporters die een gebitsbeschermer dragen. Dit suggereert dat niet alle gebitsbeschermers voldoende bescherming bieden tegen de hoge krachten die bij intensieve sporten vrijkomen. Deze bevindingen benadrukken ook voor freestyle skiën het belang van kwalitatieve, goed passende gebitsbeschermers die optimaal bescherming bieden bij harde impacts.
Tips om je gebitsbeschermer te reinigen:
Een mouthguard (bitje) beschermt het gebit tegen beschadiging tijdens trainingen en wedstrijden. Om die bescherming goed te laten werken, is het belangrijk dat het bitje schoon blijft en op de juiste manier wordt bewaard. Na elke training of wedstrijd moet het bitje direct worden afgespoeld met koud of lauw water. Zo verwijder je speeksel, vuil en bacteriën. Het bitje kan daarna voorzichtig worden schoongemaakt met een aparte, zachte tandenborstel en een beetje milde zeep of een speciale reiniger voor mondbeschermers. Heet water en gewone tandpasta zijn niet geschikt, omdat deze het materiaal kunnen beschadigen of vervormen. Na het reinigen is het belangrijk dat het bitje goed kan drogen. Laat het aan de lucht drogen en berg het pas op als het volledig droog is. Een nat bitje in een afgesloten doosje vergroot de kans op bacteriën en schimmel. Bewaar de mouthguard altijd in een stevig, geventileerd bewaardoosje. Zo blijft het bitje beschermd tegen vuil en beschadiging, en kan er lucht bij. Leg het bitje nooit los in een jaszak, sporttas of helm en vermijd warmte, zoals in de auto of in direct zonlicht. Warmte kan ervoor zorgen dat het bitje zijn vorm verliest en minder goed past. Controleer de mouthguard regelmatig op scheurtjes, slijtage of vervorming. Bij jeugdige sporters is extra aandacht nodig, omdat groei ervoor kan zorgen dat het bitje niet meer goed aansluit. Een slecht passend of beschadigd bitje moet worden vervangen. Laat het bitje ook tijdens controles bij de tandarts of mondhygiënist even nakijken. Tot slot is goede hygiëne belangrijk: deel een mouthguard nooit met anderen, kauw er niet op en was je handen voor en na gebruik. Een schoon en goed onderhouden bitje beschermt niet alleen beter, maar gaat ook langer mee en draagt bij aan een gezonde mond.
Oral-Vision wenst iedereen veel kijkplezier tijdens het freestyle skiën op de Olympische Winterspelen; https://olympische-spelen-site.nl/sporten/winterspelen/freestyle-skien
Een Sportieve groet met een glimlach,
Jolanda Gortzak, Oral-Vision
